Hỏi Đáp Về Bệnh Trâu Bò (Phần 5)

HỎI ĐÁP VỀ BỆNH TRÂU BÒ

 21.  Bò không chửa nhưng không lên giống, có phải bệnh thể vàng tồn lưu. Thuốc gì để điều trị?

       Sau khi trứng rụng thì phần vỏ của noãn nang biến thành thể vàng. Nếu trứng không được thụ tinh thì thể vàng dần dần tiêu biến, con vật bắt đầu lại một chu kỳ động dục mới. Nếu trứng được thụ tinh thì thể vàng tồn tại và phát triển trong suốt thời gian mang thai đồng thời tiết ra progesteron để giữ  an toàn cho thai và làm cho con vật không động dục trong thời gian mang thai, trường hợp này chúng ta gọi là thể vàng sinh lý. Nếu con vật không đậu thai hoặc sau khi đẻ mà thể vàng vẫn còn tồn tại gọi là thể vàng tồn lưu hay còn gọi là thể vàng bệnh lý làm cho con vật không động dục trở lại.

Để phát hiện chính xác thể vàng tồn lưu phải khám qua trực tràng. Khi phát hiện chính xác là thể vàng tồn lưu chúng có thể xử lý theo cách sau:

    Phá bằng tay: tức là thông qua trực tràng chúng ta có thể xoa bóp buồng trứng có thể vàng trong vòng 3-5 ngày sau đó dùng tay tách thể vàng ra khỏi buồng trứng. Yêu cầu phải có kỹ thuật cao để thực hiện.

· Dùng thuốc: Thuốc đặc trị bệnh thể vàng tồn lưu là Prostaglandin-F2α (các biệt dược thường dùng là Prosolvin, Estrumate). Liều lượng sử dụng tùy thuộc vào từng biệt dược. Vì vậy chúng ta phải xem kỹ huớng dẫn trước khi dùng. Sau khi điều trị khoảng 3-4 ngày thì bò sẽ động dục và chúng ta cần phải theo dõi để phối giống.

   22.  Sữa bò bị tủa, có khi tủa vào buổi sáng có khi tủa vào buổi chiều? Nguyên nhân và hướng khắc phục?

Hiện tượng sữa tủa có thể do những nguyên nhân như sau:

·        Bò bị viêm vú ở thể tiềm ẩn, nên chúng ta không nhận thấy các triệu chứng lâm sàng của bệnh.

·        Sự thay đổi sinh lí trong bầu vú sau khi đẻ gây ra

Hướng khắc phục:

Chúng ta có thể chẩn đoán nhanh bằng phương pháp thử CMT hoặc lấy mẫu sữa mang đến phòng xét nghiệm để đếm tế bào bạch cầu có trong sữa. Nếu kết quả xét nghiệm là dương tính thì dùng kháng sinh để điều trị.

Có khi sữa vắt ra để quá lâu mới đem đi nhập dẫn đến những vi khuẩn có mặt trong sữa phát triển nhiều về số lượng và làm hư sữa. Trong trường hợp này là do vi khuẩn ở ngoài xâm nhập vào sữa chứ không phải bò bị viêm vú. Vì vậy cần làm tốt công tác vệ sinh khi vắt sữa để hạn chế đến mức thấp nhất việc nhiễm khuẩn sữa sau khi vắt. Sữa sau khi vắt xong cần phải nhanh chóng mang đi nhập cho điểm thu mua càng nhanh càng tốt.

23.  Thế nào gọi là viêm vú lâm sàng, viêm vú tiềm ẩn?

            Viêm vú là bệnh viêm các mô bầu vú gây ra bởi vi khuẩn xâm nhập vào qua lỗ ở đầu núm vú.

Viêm vú vào giai đoạn đầu  do vậy không lộ rõ triệu chứng ra bên ngoài, chưa nhìn thấy sự thay đổi của sữa và bầu vú nên người chăn nuôi không thể phát hiện được nên gọi là viêm vú tiềm ẩn. Trong nhiều trường hợp, viêm vú tiềm ẩn là thể viêm vú mà sự có mặt của của vi khuẩn trong bầu vú không làm cho các tổ chức tuyến vú bị viêm nhưng làm thay đổi tính chất và giảm sản lượng sữa một cách từ từ. Viêm vú tiềm ẩn rất nguy hiểm vì có thể làm gia tăng nguy cơ lây lan mầm bệnh viêm vú cho toàn đàn nhất là trong trường hợp vắt sữa bằng máy. 

Một số trường hợp viêm vú tiềm ẩn sẽ tự khỏi được. Nhiều trường hợp trở nên thể viêm lâm sàng. Đặc trưng của thể viêm lâm sàng là sự kết vón của sữa gây ra bởi sự kết tủa protein trong sữa. Bò bị bệnh biểu hiện rõ triệu chứng lâm sàng ra bên ngoài và người chăn nuôi có thể nhận biết được như: bầu vú sưng, nóng, đỏ, đau hoặc làm thay đổi độ đồng đều của sữa (sữa vón cục, kết sợi), thay đổi màu sắc của sữa (sữa có máu, có mủ hoặc có màu cà phê), bò có cảm giác đau nên không cho vắt sữa, có thể có trường hợp làm biến dạng bầu vú. Trong trường hợp nặng có thể có triệu chứng toàn thân như sốt cao, bỏ ăn.

24.  Thử nghiệm CMT để phát hiện nhanh bệnh viêm vú tiềm ẩn trên bò sữa?

Bệnh viêm vú rất phổ biến ở tất cả các đàn bò sữa. Mức nhiễm từ 10-90% đàn. Trung bình khoảng 50% bò bị nhiễm nhưng chỉ có khoảng 5% thể hiện rõ triệu chứng lâm sàng.

Đối với trường hợp viêm vú tiềm ẩn hoặc lâm sàng thể nhẹ rất khó phát hiện bằng mắt thường hoặc thông qua việc sờ khám bầu vú mà chúng ta chỉ có thể phát hiện được thông qua một số chẩn đoán phi lâm sàng như:

·        Kiểm tra bằng thử nghiệm CMT (California Mastitis Test).

Cách làm như sau: vắt sữa của bốn núm vú vào 4 ô của dụng cụ thử CMT, nhỏ thuốc thử vào và lắc đều, sau đó căn cứ vào độ đồng nhất (và màu sắc nếu có) của sữa trong dụng cụ thử CMT để đánh giá theo các cấp độ ở bảng sau:        

Độ đồng nhất	Kết luận
Hỗn hợp đồng nhất	-
Hỗn hợp hơi lợn cợn	±
Sự hóa gen bền và nhìn thấy rõ	+
Sự hóa gen dày, thành từng đám nhớt	++
Sự hóa gen dày, giống lòng trắng trứng	+++

Ghi chú: Màu sắc tím hay không màu tùy thuộc vào loại thuốc thử.

 (-) là kết quả âm tính, bò không bị bệnh.

(±) là nghi ngờ cần phải kiểm tra lại một lần nữa cho chính xác.

(+) là kết quả dương tính, tức là bò bị bệnh viêm vú.

 ·        Lấy mẫu sữa để đếm tế bào tổng số có mặt trong sữa. Nếu số lượng tế bào tổng số cao hơn 500.000 tế bào/1ml sữa thì chắc chắn bò đã bị nhiễm bệnh viêm vú.

            Cả hai phương pháp trên cho phép chúng ta đánh giá nhanh tình trạng viêm nhiễm của bầu vú trên toàn đàn hoặc từng cá thể bò nhưng không thể định rõ được loại vi khuẩn nào đã gây nên bệnh.

·        Cách kiểm tra đơn giản là dùng nước oxy già pha loãng cho vào mẫu sữa, để sau 5 phút. Nếu thấy sữa sủi bọt là có thể nghi ngờ bò bị viêm vú. Hoặc là thử cồn, nếu sữa vón cục lại tức là bò viêm vú.

Hiện nay, tại Trung tâm nghiên cứu và Huấn luyện chăn nuôi bò sữa đang chuyển giao kỹ thuật sử dụng CMT (dụng cụ thử, thuốc thử). Để có nhiều thông tin hơn, bà con có thể liên hệ theo địa chỉ ở phần cuối cuốn sách này. 

25.  Bò đã bị viêm vú thì điều trị như thế nào?

Trên 90% sự nhiễm gây ra bởi vi khuẩn Staphylococcus aureus, Streptococcus agalactiae, S. dysgalactiae và S. uberic. Việc sự dụng thuốc kháng sinh liều cao tràn lan để điều trị bệnh viêm vú trong thực tế đã làm cho nhiều vi khuẩn gây bệnh lờn thuốc. Vả lại có rất nhiều chủng vi khuẩn khác nhau gây bệnh viêm vú. Để hiệu quả điều trị cao thì chúng ta phải lấy mẫu sữa bò bị viêm vú phân lập vi khuẩn và làm kháng sinh đồ rồi chọn lựa kháng sinh thích hợp để điều trị.

Một số phương pháp và loại thuốc điều trị viêm vú phổ biến hiện nay như sau:

·   Bơm thuốc Pomade (dạng thuốc kháng sinh tổng hợp) qua lỗ thông sữa của núm vú vào những thùy vú viêm sau khi vắt kiệt sữa, làm liên tục trong 3-5 ngày. Sử dụng Pomade sẽ đem lại cho ta hiệu quả điều trị tức thì, tuy nhiên nếu quá 3-5 ngày sử dụng mà không thấy có hiệu quả chúng ta phải chích kháng sinh toàn thân.

·   Nếu viêm vú có triệu chứng toàn thân thì nên chích kháng sinh vào tĩnh mạch hoặc động mạch chủ sau nhằm nâng cao hiệu quả điều trị. Măïc dù sử dụng biện pháp đưa thuốc vào động mạch chủ sau đem lại kết quả cao trong điều trị nhưng có thể gây nên tai biến cho bò, vì vậy bà con nên mời những bác sĩ thú y có tay nghề giỏi để thực hiện phương pháp này.

·    Ngoài ra có thể kết hợp với việc chườm nóng hoặc chườm lạnh (nếu trong sữa có lẫn máu) vào thùy vú viêm.

Chú ý:

·      Nếu bò đang cho sữa thì hạn chếâ dùng những loại thuốc kháng viêm có gốc Corticoide.

·      Nếu bò đã cạn sữa thì chúng ta nên chọn những loại kháng sinh có phổ kháng khuẩn rộng và hoạt tính kéo dài.

·      Khi bơm Pomade, không luồn đầu kim vào sâu trong núm vú quá 0,5 cm